تعداد آنها فراوان بوده است و در راه مرشد كامل ، جانسپارى مىكرده‌اند و به كمك همين صوفيان قزلباش بود كه دولت صفويّه به دست شاه اسماعيل اول تأسيس شد . . . . اصرار و اهتمام شاه اسماعيل اول ( و جانشين شاه طهماسب اوّل صفوى ) در ترويج مذهب شيعه در ايران و تحميل آن بر مردم اين كشور كه در آن زمان غالبا سنّى بودند ، همراه با تهديد و فشار و مقرون با تجهيز دسته‌هاى « تبرّائيان » و « تولّائيان » در بلاد بود و سبب قتل بسيارى از مردم بيگناه گرديد ، از اين‌دو ، خطر عثمانيها به مراتب بيشتر بود ، زيرا دولت عثمانى در قرن شانزدهم در اوج قدرت بود و اروپاى شرقى را تهديد مىكرد . سلطان سليم اوّل كه داعيهء خلافت و ايجاد وحدت اسلامى داشت ، با حريف نيرومندى كه همان دولت صفويّه بود روبرو گرديد . اين امر سبب بروز جنگهاى ممتد بين دولتين ايران و عثمانى گرديد . عثمانيها غالبا ازبكان و تركمانان و ساير طوايف سنّى ايران را دعوت و تحريك مىكردند ، كه در موقع هجوم لشكر عثمانى به ايران ، آنها نيز در ساير حدود و ثغور به ايران هجوم آوردند . از طرف ديگر ، پاپ و سلاطين اروپا نيز به منظور استفاده از خصومت علنى و مستمّر بين دولتين ايران و عثمانى جهت دفع خطرى كه از جانب عثمانيها متوجّه آنان بود ، سعى مىكردند با ايجاد روابط با سلاطين صفوى آنان را تقويت ، و برضد دولت عثمانى تحريك كنند ، و سلاطين صفوى نيز ، براى جلب كمك آنان ، به تشييد اين‌گونه روابط و مناسبات پرداختند ؛ مراودات تجّار و سفرايى كه نامشان خواهد آمد براى تأمين همين مقاصد بود . اولين جنگ از جنگهاى ايران و عثمانى در سلطنت شاه اسماعيل اوّل در ايران و سلطنت سلطان سليم اوّل در عثمانى اتفاق افتاد . در اين جنگ شاه اسماعيل در چالدران مغلوب شد ( رجب 920 ه . ق ) و اين شكست به سبب مجهّز بودن عثمانيها با سلاحهاى آتشين و توپخانه بود كه ايرانيان فاقد آن بودند . شاه اسماعيل اوّل در 930 ه . ق درگذشت و از وى چهار پسر ماند . . . روابط ايران با دول اروپائى كه در عهد شاه اسماعيل اوّل با آمدن پرتقاليها به خليج فارس آغاز شده بود ، ادامه يافت و هم در عهد شاه طهماسب « ا . جنكينسن » به دربار ايران آمد ، ولى خشكى و جمود فكرى شاه مانع از گسترش اين روابط گرديد . در ميان سلاطين صفوى ، پس از مرگ شاه طهماسب اوّل ، در 984 ه . ق ، شاه عبّاس كبير مقام و اهميّت ويژه‌يى دارد . شاه عبّاس معاصر با فرمانروايان بزرگى مانند اليزابت